Euskaldun jatorra izateko

behar diren sei gauza:

pilotan jakin,

sagardozalea,

ibiltaria izan,

hanka haundia

bizkar zabala

ta sudurluzea

Para ser vasco auténtico

se necesitan seis cosas:

saber jugar a pelota

ser aficionado a la sidra

ser andarín

de gran cadera

espalda ancha

y nariz larga

Euskal esaera zaharra

Proverbio vasco

Euskaldunen irudiari buruzko aurkezpen honetan, amerikarrek eta ingelesek egindako zenbait filmen atalak erabiliko ditugu.

En esta presentación de la imagen de los vascos, utilizaremos fragmentos de películas realizadas por directores norteamericanos e ingleses.

Orson Wellesek egindako dokumentalarekin hasi, eta "Titanic", "Thunder in the sun" eta "Mad Men" zoragarriaren minutu batzuk ikusi ahal izango ditugu.

Empezaremos con el documental hecho por Orson Welles, y continuaremos con unos minutos de "Titanic", "El desfiladero de la muerte" y la fabulosa serie "Mad Men".

Ameriketarako emigrazioa, euskal pilota, euskal ohiturak... izango dira gai garrantzitsuak.

Los temas principales serán, como veremos: la emigración, la pelota vasca, las tradiciones...

Ondoren, "Akzioa odolean", "Cambridgeko espioiak" eta "Mc Gyver" telesailetan agertzen den irudia ere aztertuko dugu.

Posteriormente, veremos la imagen que se da en las series "Acción en la sangre", "Los espías de Cambridge" Y "Mc Gyver".

Azken hauetan, zenbat datu historiko eta kultural oker azaltzen den aipatu behar...

Destacamos los datos históricos y culturales erróneos que aparecen...

Bukatzeko, Grissomek bidalitako mezua eta kanta entzungo ditugu.

Para terminar, escucharemos un mensaje de Grissom y una "sorpresa" final...

Blogeko iruzkinak itxita daude, baina norbaitek zerbait gehitu, kendu edo zuzendu nahi baldin badu

helbide honetara idatz dezake: pbelauste@yahoo.es

Los comentarios del blog están cerrados, pero si alguien quiere añadir, suprimir o cambiar algo, puede escribirme a: pbelauste@yahoo.es

"The Basque Country", Orson Wellesek egina

Herria: Estatu Batuak
Iraupena: 25 min.
Hizkuntza: Ingelesa, frantsezezko azpitituluekin

Around the World with Orson Welles : Orson Wellesek idatzitako eta zuzendutako filme saila, "Associated- Rediffusion" entrepresarako 1955ean. Sei bidaia-dokumentalek osatzen dute saila. Haien artean, Jean Cocteau eta Juliette Grëcorekin Parisen egindakoa, zezen plaza batean Madrilen eginikoa, edo eta, Euskal Herrian zehar egindako bidaia. Dirudienez "Hirugarren gizonaren itzultzera Vienara " galdu zen.

Atalen izenburuak honako hauek dira:

• St.-Germain-des-Prés
• Madrid Bullfight
• Chelsea Pensioners
• Pays Basque I (The Basque Countries)
• Pays Basque II (La Pelote basque)
• Third Man Returns to Vienna

(Wikipedian)

DVDan ikus dezakegunez, Euskal Herriari buruzko atalak, honela antolatuta daude:

1. Pays Basque I (Euskal Herria I)

2. Back from America (Ameriketatik itzulita)

3. Vertenbaker garden (Venterbakerren lorategian)

4. Pentecost (Mendekoste, Pazko Maiatzeko)

1. Pays Basque II (Euskal Herria II)

2. Pelote (Pilota)

3. Yoki-garbi (Joko- garbi)

4. Dance the fandango (Fandangoa dantzatu)

5. Rebot (Errebotea)

6. Pentecost (Mendekoste)

http://www.cultivadoresdeculto.com/foro/showthread.php?t=5586

Euskaldunen herria eta Euskal Pilota

(Orson Welles)

Bi dokumental hauek 1955ean egin ziren. Asmoa zen munduan zehar ibiltzea eta hainbat film egin, baina azkenean sei besterik ez zuen egin. Lehenengoa, Parisi eskainia, Pariseko gauari. Hurrengoa, Alemaniari.

Garai hartako Londresi hurrengoa, eta Viena hiriari, historian zehar hartua, falta zaigun azkena.

Harrigarria izan ere, sei horietako bi, euskaldunei eskainiak izan ziren.  Bata, haren lurra eta ohiturei, eta bestea, euskal pilotari "munduko kirol ederrenari".

Orsonen Euskal Herriarekiko miresmenaren zergatia ez dago oso argi. Kontatzeko moduagatik, esan dezakegu Wellesek "bere Amerika" deskubritu zuela; Espaina eta Frantzia, bi inperio handien artean kokatuta.

Bi sail hauen esaldirik ospetsuenak dioenez:  "Zer dira euskaldunak? Inork ez daki euskaldunak zer diren. Bakarrik dakigu zer ez diren: euskaldunak ez dira, ez frantsesak, ez espainolak, ez mediterranear edo zeltak, ez germaniarrak, eskandinaviarrak, alpetarrak, hungariarrak, semitak, juduak, ez eta arioak.

Inork ez daki ezer haien arbasoei buruz, Europako aborigen ahaztuak dira”. Agian, hor ikus dezakegu Wellesek aurkitu zuena Euskal Herrian.

Antropologikoki onartua zegoen, garai hartan jadanik, zibilizazio ezberdinen existentziaren errealitatea. Eta horiek aurkitzea zen denen irrika.

Lehenago "zibilizazioa" Europan bakarrik izan zitekeen; besteak "basatiak", ez zibilizatuak izanez. Orsonek saila egin zuen garaian, saiatzen ari ziren kontzeptu hori aldatzen eta historia berridazten eta birsortzen. Flaherty, eta beste dokumental egile asko,  leku "ukitu gabeen" bila, munduan zehar ari ziren; mendeetan ohitura aldatu gabeko zibilizazioen bila.

Ander Iriartek, blogean kontatzen duenez , aurkitu ditu aipamen batzuk, non azaltzen baita nola ezagutu zituen Wellesek euskal lurrak.

Dirudienez, zezenzalea izanez, Sevillan toreoan ibili zen plaza ezberdinetan "Amerikarra" ezizenarekin (gai horrekin ere beste sail bat egin zuen). Zezenzaletasun horrek, Iruñera eraman zuen, Ernest Hemingway bezala, San Ferminetara. Han euskal pilota partidu bat ikusi eta lehenengo aldiz euskara entzun omen zuen. Apur bat ikertu besterik ez zuen behar izan ohiturak eta jarrerak ez zirela espainolak nabaritzeko. Orduan Iparralderantz abiatu zen; mugara, Oarsoaldera, eragin kultural espainoletik eta frantsesetik lekurik aldenduenera Euskal Herrian.

Geroago, bere karreran goien zegoenean, berriro itzuli, eta hori grabatu nahi izan zuen. Iriarteren ustez, lau urte hori egiten emango zituen jakin gabe. Egia da, beste gauza asko egin zituela tarte horretan, baina bai proiektuaren iraupena lau urtekoa izan zela.

Jatorriz, muntaia azkarra egin zuen BBCrako, haren dirulaguntza zuelako, baina gero, denborarekin, muntaia luzeagoa eta osoagoa egin zuen bere azken helburua hori baitzen.

(Ander Iriarte. Blogspot)

1847an, Iparraldeko euskaldun talde bat  Ameriketara doa, gerrate napoleonikoen ondorengo goseteari eta bizitza latzari, ihes egin nahian. Guztira berroigei ta hamabi lagun dira. Zazpi gurdi daramatzate haiekin; horietako batek, Pirinioetako mahatsondoa daramatza, Kaliforniako lur emankorrean landatzeko.

En 1847, un grupo de vascos de Iparralde trata de huir del hambre y de la dura vida posterior a las guerras napoleónicas hacia América. Son 52 personas en total y llevan con ellos 7 carromatos, uno de ellos cargado de viñedos del Pirineo para ser plantados en las fértiles tierras de California.

Independence herrian, Missourin, Lon Bennett izena duen ardozale eta neskazale aztarnaria kontratatuko dute.

Hasieran, Lon harrituta geratuko da euskaldun taldeak dituen ohiturekin: irrintziak erabiltzearekin, sutea piztuta mantentzearekin arbasoen izpirituak epel egon daitezen...

(Euskal Herrian, etxeko sua mantendu behar zen. Auzoko guztiek egin behar zuten hori. Gauean, oheratu baino lehen: "nik sua biltzen, aingeruuk etxeen sartzen, etxean etxekook beinkatzen" formula erabiliz eta gero hautsez estaliz, itzali gabe. Barandiaran, Obras completas I, 1972)

Baina Lon gehien harritzen duena da txikitatik ezkontzeko ituna sinatzearena.

Gabrielle Dauphinek, Andre senar zaharra , taldeko burua, errespetatzen du, baina ez du maite.

Gau batean, Lon Gabriellengana hurbildu, eta Andre laguntzera datorrenean gaubeila egiten ari den mutil gazteak tiro batez hiltzen du.

Taldeak, bururik gabe gelditu eta gero, itzultzea erabakitzen du, baina Gabriellek, euskal ohiturei jarraituz, Andreren familiako hurrengoarekin ezkontzea proposatzen du, Pepe anaia gaztearekin.

Halere, Lonek jarraitu nahi du Gabriellekin erlazioa mantentzen, eta bere gurdira doan gau batean, neskak azaltzen dio familiak daukan garrantzia euskal kulturan.

Basamortuan sartzen direnean, Lonek ohartarazten die egarriaz; mahatsondoak ureztatzen jarraitzen badute egarriz hilko direla... Ez diote kasurik egiten, eta banan banan, zaldiak hilko dira.

Gabriellek, orduan, erabakitzen du mendian sartzea ura bilatzeko. Lonek, indioen eremua dela esaten dio, eta ez sartzeko gomendatu.

Han, ura aurkitzen dute, baina indioek ikusten dituzte, eta haien zain gelditzen dira.

Gurditik lapikoa erori eta mendia sutan hasten denean, suak Gabrielle inguratzen du, eta Lonek salbatzen du.

Indioak haren zain daude. Lonek haien kontra ez egitea aholkatzen dio taldeari, baina Pepek euskaldunak borrokalari iaioak direla esan, eta borroka sutsua hasten da.

Agurtzerakoan, Gabrielle eta Lon besarkatzen dira, eta Pepek onartzen du elkarrekin egon direla hasieratik.

Borrokaren ondoren, euskal emakumeak sufritzen ikustean, Gabrielle errudun sentitzen da eta mahatsondoak txikitzen hasten da. Lonek denek zuten ametsa bete behar dutela esan eta Pepe eta Gabrielle eramaten ditu amildegi altu batera, beheko haran berdea ikus dezaten.

Pepek, orduan, herri berri horretan maitasuna izango dela lehenengo esan eta keinu goxo bat eginez uzten ditu biak han.

Besarkatzen dira eta gurdiak haranean sartzen dira...

Pasarte gehiago ikusi nahi izanez gero, hemen dauzkazu:

Iruzkin interesgarri batzuk irakurri nahi izanez gero, hemen klikatu:

http://www.imdb.com/title/tt0053359/usercomments

"Titanic" filman (EEBB, 1953), Uzkudun familia azaltzen zaigu.

Ikusiko dugunez, gaztelaniazko bertsioan, bikoizketa oso txarra eta barregarria da. Jatorrizko bertsioan ez bezala.

Como veremos, en la versión en castellano, el doblaje es cómico; no así en la versión original.

Titanic posterra
Zuzendaria	Jean Negulesco
Ekoizlea	Charles Brackett
Idazleak	Charles Brackett Richard L. Breen Walter Reisch
Protagonistak	Clifton Webb Barbara Stanwyck Robert Wagner Audrey Dalton Harper Carter Thelma Ritter Brian Aherne Richard Basehart
Musika	Sol Kaplan
Estreinaldia	Apirilak 16, 1953
Iraupena	98 min.
Herrialdea	EEBB
Hizkuntza	Ingelesa

Lehenengo, gaztelaniaz bikoiztuta ikus dezakegu:

Primero la veremos doblada al español:

Bigarren honetan ingelesez ikusiko dugu:

Ahora en versión original:

Hona hemen haien izenak:

Jean Pablo Uzcadum  (Salbador Baguez, Mexiko, 1904 Los Angeles, 1979),

Jean Uzcadum  (Marta Mitrovich, Jugoslabia, 1909 Laguna Beach, 2002).

Eta hau erraten dute:

J.P. - Bueno, honetxek gure biajea du, nahi dun?

J .- Ahalke handia da hori, zer behar dut, bakarrik joan?

J.P.- Nahi nuke holako sosa eskura bil gurendako, xolita. (polita behar luke?)

J.- Senar batek ez du holako gauzarik egiten!

J.P.- Bueno, bertze norbaitek gure kasuan heldu probetxatuko du.

J. - Ez du hau ez holako gauza jaunak ere barkatuko ez eta ene arimari nihaurek barkatuko.

J.P. - Uzkudun. (nafar11 ezizenarekin iruzkin batean dioenez)

Beste iruzkin batean irakur dezakegu Arteagabeitia izeneko bidaiari bat, gutxienez, hil zela Titanic ontzia ondoratu zenean,  ez duela izena gogoratzen eta Arteagabeitia baserria Barakaldon zegoela. Gaur egun, Arteagabeitia kaleak dirauela bertan.(SDNJ9 ezizenarekin sinatua).

1001 noticias insólitas del País de los Vascos liburuan Iñaki Egañak datu hauek ematen dizkigu:

Titanic ontzia 1912 apirilaren 15ean irten zen. Lehenengo klasean zihoan Artegabeitia familiaren haur-hezitzailea, Astigarragoko Ana izeneko neska bat zen. Honi buruz, ez dugu ezer gehiago aurkitu. Egia ote?

Internetek dauzkan (des)abantailak: sartu Artagabeitia izena "Google"en eta hau aurkitu dut:

Ramón de Artagaveytia Gómez (1840-1912). Célibe. Falleció en el hundimiento del Titanic. Jorge Mateo Algorta nos ha remitido copia de carta escrita por Ramón a su hermano Adolfo; carta escrita en el Titanic tres días antes de su hundimiento, y de la muerte en éste del mismo Ramón:

Dice así:

Mi querido Adolfo:

El 9 a la noche escribí a París a Elisa y a Manuel, saliendo con el sentimiento de no haber tenido carta de esa. De Manuel no tengo desde el 24 de febrero, él que me escribía todas las semanas. Estará mal de la vista o tendrá algo más? Me pongo pues en viaje pensando que alguno pudiera estar enfermo, lo que en parte me lo amarga porque propiamente no lo sé.

Ayer de Cherbourg mandé una postal a Elisa y lo que llegue a New York telegrafiaré a Manuel, si es que no te lo llevan a ti, pues solo pongo Artagaveitia.

El deseo es ver N.A., aunque a todo vapor y seducido por el tamaño de este de 45.000 toneladas que hará su primer viaje, cerré los ojos y me embarqué

Todo cuanto diga de él es poco Al acercarnos ayer en el vapor parecía como el Rio de la Plata y al mirar para arriba me hacía el efecto de una casa de 5 pisos. Al entrar había como 50 mozos. Uno me toma las valijas y por el ascensor (hay tres) subimos a mi piso cubierta B. El comedor de la D y más abajo otros. El cuarto es muy bueno, con estufa eléctrica, y toda la noche la tuve encendida porque hacía frío. Hoy hay sol, pero vamos al N.N.O., a Queenstown, Irlanda a tomar correspondencia , lo que quizás nos haga retardar el viaje, lo que aprovecho para escribir.

El comedor es como para 500 y tantas personas. Anoche éramos sólo 340, teniendo un ancho de treinta metros. El vapor es el más ancho, pues hay todavía comedores a los lados. Anoche éramos un mejicano y Doctor amigo de Díaz, joven aún un español y una señora y señorita inglesas muy serias.

Recorrí lo que se puede el vapor, sus diferentes salas, y hoy para hallar esta para escribir, y debe haber más de dos, trabajo me costo. Los corredores pintados de blanco y algunos salones como éste, la madera esculpida creo que de roble, con sofás y sillas de raso aterciopelado verde jade es serio y rico.

El paseo tiene un lado de 617 pies se llega a un espacio libre que estaba hoy lleno de sol y al otro algo menor, así que puede uno andar sin dar vueltas como 340 metros. Después la proa y la popa teniendo el vapor 260 metros de largo. El comedor tiene unos 30 metros así que con los corredores tendría el vapor 40 o 45 metros.

Para la descripción del vapor lo que pueda llamar la atención veré si junto los libritos. Pero noto que para y ya veo tierra cercana, Irlanda, así que cierro ésta dejando a todos mis recuerdos y abrazos.

Tu hermano

Ramón.

Anotación al pie de puño y letra de Adolfo Artagaveytia:

Ultima carta que escribió mi querido hermano Ramón. A los 3 días de ésta naufragó el Titanic, pereciendo ahogado

Jorge Mateo Algorta, de Montevideo.

“Los Vascos en Argentina”, editado por la Fundación Juan de Garay.

Mad Men telesailean, 60etako hamarkadan, publizitate agentzia batean zesta-punta bultzatzen saiatzen.

En la serie "Mad Men", situada en una agencia de publicidad de los años 60, prueban la cesta punta...

Aipatzen duten Patxi hori Francisco Churruca da, Mutrikuko pelotaria.

(Euskaltuben aurkitua)

El mencionado Patxi, se refiere al pelotari de Motriko Francisco Txurruka.

Mac Gyver" Trumbo´s World  (1985)

Hasieran, Mac Gyverek bainu-txabusina janzten du euskal talde terrorista batean izkutuan sartzeko.

Taldeak emakume zientzilari bat bahitu du, eta Pirinioetan izkutatu.

Mc Gyverren aburuz, euskaldunek ez dituzte zientifikoak ondo ezberdintzen...

En este fragmento, podemos ver que, en opinión de Mc Gyver, los vascos no saben diferenciar entre científicos...

http://www.youtube.com/watch?v=mz92q0iS0mU&feature=related
MC GYVER

AKZIOA ODOLEAN (ACCIÓN EN LA SANGRE)

Kasu honetan "Bilbao hiria" ikusiko dugu:

En este caso podemos ver "la ciudad" de Bilbao:

CAMBRIDGE SPIES (Cambridgeko espioiak)

Eta orain Gernika:

(Cambridge Spies. Britania Handia, 2003)

Telebistarako telesaila

Grissom CSI, Bill Petersen, euskaraz, Oñatiri buruz hitzegiten

http://www.youtube.com/watch?v=0av6MrQyFD0&feature=related

Petersen, sei anaiarreben artean gazteena, Evanstonen, Illinoisen jaio zen.

1972 urtean graduatu zen Boisen, Idahon, "Bishop Kelly High School"en, eta futbol beka bat lortu zuen Idaho Estatu Unibertsitatean sartzeko.

Unibertsitatean zegoela, antzerki ikastaro bat egin zuen. Orduan, bere bizitza aldatu zen.

Emaztearekin bat, ikasketak utzi eta, Euskal Herrirako bidea hartu zuen antzerki irakasle batekin,

aktore Shakesperianoa ( "Shakespearean actor") bihurtzeko.

Petersenek, euskal kulturan interesatua egonik, euskara ikasi zuen. Alabari ere izen euskalduna eman zion, Maite.

Petersen Idahora itzuli zen aktore lana egiteko, baina ezin aurkitu. Orduan, Chicago aldera joan zen familiarekin bizitzera. Antzerkian hasi eta "Aktore txartela" lortu zuen.  Gero "Steppenwolf Theatre Company"rekin antzeztu eta "Remains Theater Ensemble" izena duen konpainia sortu zuen.

Beste webgune batean irakur dezakegu:

William Petersen aktore estatu batuarra, bederatzi urtez Grissom papera egin duena CSI telesailean, gogoratu ditu gaur Cannesen, Oñatin izandako hastapenak, 1974-75 urteetan. Antzezlanarekin maitemindu zen lekua.

"Bizitzako urterik onenetarikoa igaro nuen han, eta nire lanbideaz maitemindu nintzen. Hogei urte nituen eta  John Woodward nuen irakasle, antzerkiko klasea eman zidan aktore erretiratua. Badakit arraroa dela antzerki ikastaroa, ingelesez, Espainian egitea, baina Shakespeare hizkuntza horretan hobe antzezten da", esan zuen txantxetan .

Gainera, han ezkondu zen bere lehenengo emaztearekin, Joanne Bradyrekin, eta bere lehenengo alaba izan zuen, Arrasaten, Maite Nerea izena emanez..

Urte batzuk geroago, ospetsua izanik, euskaldunentzat mezua bidali zuen, euskarari buruzko hitz batzuk esanez eta kanta bat abestuz. ("Qué.es" Webgunean aurkitua)

Bukatzeko, ezin izan dut euskal ehiztariei buruzko bideo hau gehitu gabe geratu: